Herbeleef het Pop-up museum

Pop-up museum

Iedereen bezit erfgoed. Dat moet het motto zijn geweest van erfgoed zuidwest toen ze op drie december een museum-voor-één-avond inrichtten. Naast verschillende organisaties, werden ook inwoners van Zuid-West-Vlaanderen uitgenodigd om hun persoonlijke stukje erfgoed tentoon te stellen. Sommigen brachten een stuk mee dat ze ergens op zolder vanonder het stof hadden gehaald, anderen pronkten met wat al jaren op de mooiste plek van het huis stond. Wat volgde was niet alleen een fascinerende inkijk in de alledaagse wereld van toen maar ook een wirwar van verhalen en persoonlijke geschiedenissen die zelfs nu nog zorgen voor kleur en diepgang.

Het is half acht ’s avonds en een oude textielfabriek in Kortrijk vult zicht druppelsgewijs met mensen. Sommigen zijn uit nieuwsgierigheid gekomen, anderen hebben iets meegebracht. Een erfstuk van een verre overgrootmoeder, een stukje steen uit het mesolithicum of een Lego-treintje dat nog geen dertig jaar oud is. Samen vormen deze objecten de collectie van het museum dat op het einde van de avond zal geopend worden. In kleine groepen vertelt iedereen over wat ze hebben meegebracht en waarom. De objecten, die voorheen nog geen betekenis hadden, komen ineens tot leven. De ruimte vult zich met de gloed van verhalen en met het diepmenselijke besef dat die verhalen ons met elkaar verbinden.

Wassen ex-voto ter genezing, uit de Onze Lieve Vrouw van Lourdesgrot in de Veldstraat te Kortrijk en een hoedenstaander in mandemakerswerk.

Een hoedenstaander in mandemakerswerk en een wassen ex-voto ter genezing, uit de Onze Lieve Vrouw van Lourdesgrot in de Veldstraat te Kortrijk, door de paters Passionisten vervaaardigd.

Iemand heeft een sigarettenhouder in de vorm van een herderinnetje bij. Het is nog van haar grootmoeder geweest. Toch kan de huidige eigenares zich niet inbeelden dat het brave mens ooit zoiets pretentieus heeft gebruikt. Iemand anders heeft een zakhorloge dat dateert van voor de Eerste Wereldoorlog. De vlaggen van de geallieerde grootmachten zouden er tijdens de oorlog door een Russische krijgsgevangene zijn op geschilderd. Nog iemand anders vertelt dat het polshorloge pas tijdens de Eerste Wereldoorlog in zwang is geraakt. De soldaten moesten immers altijd en overal  weten hoe laat het was, zodat ze op het juiste moment konden aanvallen.

Zakhorloge van voor WO I

De schroom die in het begin van de avond nog aanwezig was, verdwijnt. De mensen gloeien van trots als ze vertellen over wat ze bijhebben. Stilaan wordt het duidelijk dat de objecten die iedereen meeheeft, vehikels zijn die ons in staat stellen om elkaar beter te leren kennen. Om te begrijpen hoe we in elkaar zitten en hoe het verleden ervoor heeft gezorgd dat de dingen zijn zoals ze nu zijn. Er wordt geluisterd naar oude verhalen die iets vertellen over onze gedeelde geschiedenis. Iemand toont een balboekje waarin men vroeger de namen van de afspraakjes en danspartners noteerde. Iemand anders spreekt over pijlpunten uit silex van duizenden jaren oud en nog iemand anders heeft een goudboortje bij zich dat via een koordje wordt opgespannen en waarmee men met de hand kleine gaatjes in goud boorde.

Nadat iedereen zijn stukje erfgoed heeft laten zien, wordt alles tentoongesteld. De verschillende groepen gaan bij elkaar op bezoek en het museum krijgt zijn definitieve vorm. Het rijke verleden schalt letterlijk doorheen het gebouw. Een vrouw laat een oude platenspeler uit de jaren twintig zien en de bakelieten platencollectie die erbij hoort. Voorzichtig windt ze de platenspeler op en midden in de rumoerige zaal speelt een oude Franse chanson op een al even oude platenspeler. Het materiële erfgoed brengt het immateriële erfgoed voort, al is het omgekeerde even vaak het geval.

Wat verderop stelt een jonge vrouw haar nieuwjaarsbrieven tentoon. De brieven zijn nog geen vijftien jaar oud maar behoren nu al tot de kern van ons gedeelde erfgoed. Ze roepen het beeld op van die duizenden kinderen die op de ochtend van één januari vaak mompelend en met beteuterde oogjes aan het voorlezen beginnen. Alsof het gisteren was, herinneren de brieven ons aan datgene wat anders zou vergeten worden en zo raken ze aan de essentie van wat erfgoed is. Een reeks objecten die doordat ze ingebed zijn in een gedeeld verleden van onschatbare waarde geworden zijn.

Op het einde, als de avond al zo goed als voorbij is, wordt het museum officieel geopend. Een lint wordt gespannen en doorgeknipt. Er is applaus, een toast en een toespraak. Het museum-voor-één-avond bracht het inzicht met zich mee dat erfgoed meer waarde krijgt als het wordt gezien en gedeeld. Daarom mogen de dingen uit ons verleden niet thuis in een kast worden bewaard om daar onder het stof een stille dood te sterven. Ze moeten juist de basis zijn van steeds nieuwe gesprekken en ontmoetingen. Na de ceremonie beseft iedereen dat het tijd is om naar huis te gaan. De verhalen zijn verteld en de objecten die de aanleiding van die verhalen waren, worden veilig opgeborgen. Nu al is het uitkijken naar het moment waarop ze opnieuw worden bovengehaald en ze weer voor even tot leven mogen komen. 

Tekst: Mats Van Herreweghe
Foto's: Foto Friends Menen

Bekijk de meegebrachte objecten

Bekijk de foto's van de avond

Het Pop-up museum was een organisatie van erfgoed zuidwest. Lees meer over het project en de Pop-up museum-methode op de projectficheBekijk het filmpje van Focus-WTV of lees enkele erfgoedverhalen uit het museum in het Nieuwsblad.

zie ook

Campagnebeeld Pop-up Museum

Pop-up museum

ontsluiting