Goddelijke Huisraad

beeld beeldbank.kortrijk.be
registratie
erfgoedzorg
herbestemming

lees de veelgestelde vragen meld je aan als vrijwilliger

Je kan er niet om heen. Met een belangrijke centrale plek in een dorp, stad of gemeenschap zijn kerken (en andere gebouwen voor de eredienst) al eeuwenlang belangrijke erfgoedlocaties. Je vindt er zéér letterlijk een collectief geheugen van de lokale gemeenschap, opgebouwd doorheen decennia en eeuwen. De gebouwen zijn geen stille musea of schatkamers, maar plekken waar religieuze voorwerpen worden vastgenomen, gebruikt en gekoesterd. Tegelijk staan geloofsgemeenschappen vandaag de dag onder druk, kiezen ze voor fusies. Als maar meer worden ook herbestemmingen en nevenbestemmingen van de gebouwen besproken. Met het teruglopende aantal gelovigen verdwijnt daarnaast ook de kennis en vertrouwdheid met de religieuze traditie. Zo verliezen gebruiken, objecten en gebouwen aan betekenis… maar kunnen ze eventueel ook een nieuwe betekenis verwerven.

De opdracht voor lokale kerkfabrieken is dan ook niet min, en net op het moment dat kerkfabrieken in samenspraak met lokale besturen sleutelen aan een langetermijnvisie over het gebruik van parochiekerken is het ook belangrijk het roerend religieus erfgoed niet uit het oog te verliezen. Ook bij eventuele keuzes tot nevenbestemming of herbestemming van een gebouw voor de eredienst is het religieus erfgoed een onmiskenbaar aandachtspunt. Ook voor de vele prachtige voorwerpen en interieurs is een nieuwe bestemming dus aangewezen. En ook bij kerken waar de actuele functie gevrijwaard wordt, is een keuze/werking rond de objecten veelal aan de orde.

Religieus erfgoed dekt een brede lading en vind je overal

Religieus erfgoed is er in veel vormen: materieel of immaterieel, roerend of onroerend. Concreter zijn dat kunst- en cultuurvoorwerpen die kunnen variëren van liturgisch vaatwerk en textiel over relieken, heiligenbeelden, schilderijen, glasramen, grafstenen tot kerkmeubilair. Naast deze voor de hand liggende voorwerpen behoren ook archieven en bibliotheekcollecties maar eveneens tradities, rituelen en gebruiken die we aan de volgende generaties willen doorgeven als een blijvend element in de geloofsbeleving, of als een belangrijke getuigenis van die beleving. 

Inventarisatie ?

Religieuze instellingen bezitten meer dan ze zelf denken. Of de huidige korte verzekeringsinventaris in kerken is niet altijd compleet. Achter elk object kan er bovendien een liturgisch gebruik, een lokaal verhaal of een kunsthistorische duiding schuilen, iets wat je niet terugvindt in een korte lijst. 

De opmaak van een actuele erfgoedinventaris is daarom een belangrijke en essentiële stap voor een goed beheer van de vele kerkschatten. Daarbij wordt elk voorwerp genummerd, opgemeten, geregistreerd en gefotografeerd. Met de opbouw van een inventaris:

  • Krijg je een helder overzicht wat in je huis hebt.
  • Schrijf je kennis neer over objecten, die anders mogelijk verloren kunnen gaan.
  • Voldoe je aan de wettelijke verplichtingen om een inventaris bij te houden.
  • Heb je een kwaliteitsvol basisdocumentatie voor verzekeringen en kan je zo ook bewijzen dat iets gestolen of beschadigd werd.
  • Kan je tegelijk ook de bewaring aanpakken en bvb. kwetsbaar materiaal (zoals textiel) afzonderlijk verpakken. Zo leer je ook welke stukken op een afzonderlijke manier te bewaren zijn en bvb. af te schermen zijn van vandalisme, brand, licht, temperatuur, verontreiniging,…
  • Voor eventuele latere herstellingen kan het fotomateriaal van onschatbare waarde zijn voor restaurateurs.
  • Leer je zelf de kerkschatten kennen en doe je een enorme kennis op die zich kan vertalen in tentoonstellingen, publicaties, projecten…
  • Kan je jouw collectie digitaal delen met alle geïnteresseerden via erfgoedinzicht.be, en zo de collectie beschikbaar maken voor onderzoekers, bruiklenen aan erfgoedorganisaties en musea, voor samenwerking en publieksprojecten.

Waardering?

Een inventaris is een eerste stap in de zorg voor religieus erfgoed. Maar je kan ook verder gaan en de stap zetten naar een waardering. Daarbij sta je, samen met een groep betrokkenen, stil bij de betekenis van een object of een groep objecten. Zo’n waardering gebeurt veelal uit een context van herbestemming of nevenbestemming, maar is net zo relevant om keuzes te maken zoals:

  • Wat zijn belangrijke ingrepen, te voorzien in het beheersplan voor de beschermde kerk? Welke zones of objecten hebben een hoge prioriteit. Wat willen we bijvoorbeeld eerst en vooral restaureren?
  • Welke stukken zijn cruciaal in de liturgie?
  • Welke verhalen zijn interessant om ook aan bezoekers (toeristen) te vertellen?
  • Welke stukken zijn zo verweven met de plek en het gebouw dat ze onroerend door bestemming zijn?
  • Wat laat het rechtsstatuut van objecten toe bij een herbestemming of nevenbestemming?
  • Voor welke stukken zoek we zeker een nieuw onderkomen binnen de parochie of binnen andere andere kerken?
  • Welke stukken bieden we eerst en vooral aan voor een herbestemming in een andere kerk, welke stukken kunnen eventueel een andere toekomst krijgen?
  • ...

Een waardering gebeurt steeds op maat van de vraag, en aan de hand van verschillende waarderingscategorieën, rekening houdend met historische en sociaal-maatschappelijke waarden en de kwaliteit van het gewaardeerde voorwerp. Per project is dit een aangepast traject.

Klop aan bij erfgoed zuidwest!

erfgoed zuidwest wil in de eerste plaats de kerkbesturen en lokale besturen uit onze streek sensibiliseren om te inventariseren. In samenwerking met diverse partners zoals de Provincie West-Vlaanderen, het CRKC, het Rijksarchief, en de intercommunale Leiedal,… kan je bij erfgoed zuidwest terecht voor concrete begeleiding bij:

  • adviesvragen, opleiding en info.
  • de concrete organisatie en uitbouw van registratie- en waarderingstrajecten met vrijwilligers in jouw kerk. Erfgoed zuidwest kan zo jouw projectcoördinator zijn en gaat mee op zoek naar helpende handen, naar expertise, naar partners in je gemeente,...
  • de specifieke logistiek nodig voor dergelijke projecten (fotografieset, materialen).

Zuidwest is m.a.w. opzoek naar kerkbesturen en gemeenten die willen meewerken om hun religieus erfgoed te inventariseren, eventueel te waarderen alsook te ontsluiten.

Op 14 november organiseerden we een eerste infomoment. Was je erbij en wil je alles nog eens nalezen, of kon je niet aanwezig zijn maar heb je wel interesse? Het verslag kan je hier nalezen.

 

Wil je meewerken aan een erfgoedinventarisatie. Meld je aan als vrijwilliger "Handen uit de mouwen": http://www.erfgoedzuidwest.be/formulieren/handen-uit-de-mouwen

Meer info

Ineke Bruynooghe, ineke@zuidwest.be, 056 24 16 16